Pse shtyjmë gjithçka për nesër? Neuroshkenca zbulon arsyen

Të gjithë e kemi përjetuar: një detyrë e rëndësishme pret, por mendja rrëshqet drejt diçkaje më të lehtë e më të këndshme. Prokrastinimi (vonesa) nuk është thjesht zakon i keq apo mungesë disipline personale; ai lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si funksionon truri ynë.

Neuroshkenca tregon se në thelb bëhet fjalë për një konflikt mes dy sistemeve: atij që kërkon kënaqësi të menjëhershme dhe atij që planifikon, parashikon dhe vetëkontrollon. Kur përballemi me një detyrë të vështirë, të lodhshme ose emocionalisht të ngarkuar, truri “peshon” koston kundrejt përfitimit. Shpesh, një shpërblim i menjëhershëm, një pauzë, një video, një bisedë, fiton betejën ndaj një rezultati që do të vijë më vonë. Në qendër të kësaj dinamike është korteksi prefrontal, zona e trurit përgjegjëse për planifikimin dhe kontrollin e impulsit. Kur kjo zonë është e lodhur, nën stres ose e mbingarkuar, aftësia për të qëndruar i fokusuar dobësohet. Ndërkohë, sistemi i shpërblimit, i lidhur me dopaminën, bëhet më aktiv dhe na shtyn drejt zgjedhjeve që ofrojnë kënaqësi “tani”.

Hulumtimet sugjerojnë se prokrastinimi lidhet edhe me emocionet. Frika nga dështimi, perfeksionizmi ose ankthi për rezultatin mund ta bëjnë detyrën të duket kërcënuese. Në këto raste, shmangia shërben si një mekanizëm i përkohshëm mbrojtës: truri zgjedh të ulë stresin në moment, edhe pse kostoja rritet më vonë. Lajmi i mirë është se ky mekanizëm mund të menaxhohet. Shkenca sugjeron strategji të thjeshta, por efektive: ndarja e detyrave në hapa më të vegjël, vendosja e afateve të jashtme, krijimi i ritualeve të punës dhe kufizimi i shpërqendrimeve. Këto ndërhyrje e ndihmojnë korteksin prefrontal të rifitojë kontrollin dhe e bëjnë detyrën më pak kërcënuese.

Në fund, prokrastinimi nuk është dështim personal, por një pasqyrë e mënyrës se si truri ynë balancon përpjekjen dhe shpërblimin. Duke e kuptuar këtë mekanizëm, bëhet më e lehtë të ndërtojmë zakone që na ndihmojnë të veprojmë, jo thjesht të shtyjmë.